Hợp tác khoa học Việt Nam – JINR về dự án chùm positron chậm

Trong khuôn khổ hợp tác khoa học giữa Việt Nam và Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna (JINR), từ ngày 16/07 đến 24/07/2026, đoàn công tác Việt Nam đã có chuyến thăm và làm việc với Ban lãnh đạo Phòng thí nghiệm Các vấn đề hạt nhân (DLNP) JINR. Thành phần đoàn công tác Việt Nam gồm PGS.TS. Nguyễn Tuấn Khải – Phó Viện trưởng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM); GS.TS. Nguyễn Quang Hưng – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Cơ bản và Ứng dụng (IFAS), Trường Đại học Duy Tân; TS. Lưu Anh Tuyên – Trung tâm Hạt nhân TP.HCM (VINATOM). Về phía JINR, đại diện tiếp đoàn gồm GS. Evgeni A. Yakushev – Giám đốc Phòng thí nghiệm; TS. S.L. Yakovenko – Kỹ sư trưởng, cùng các chuyên gia liên quan. Chuyến thăm còn có sự đồng hành và hỗ trợ tích cực từ TS. Nguyễn Văn Tiệp – điều phối viên thường trực của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tại JINR, và nghiên cứu sinh Nguyễn Vũ Minh Trung.

Mục đích trọng tâm của chuyến làm việc là thảo luận chi tiết về Dự án “Nghiên cứu và phát triển hệ máy chùm positron chậm (Slow Positron Beam – SPB) tại Việt Nam”. Hai bên đã trao đổi và thống nhất các điều kiện tiền khả thi, thông số kỹ thuật ban đầu, cùng lộ trình dự kiến cho công tác thiết kế, xây dựng và vận hành hệ máy trong những năm tới. Về phương thức hợp tác, Việt Nam sẽ chủ trì nguồn kinh phí thực hiện dự án, trong khi JINR đóng vai trò hỗ trợ nghiên cứu phát triển và đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu.

Các kỹ thuật hạt nhân hiện đại đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc nghiên cứu đa dạng các nhóm vật liệu, từ bán dẫn, kim loại và hợp kim, ceramic trong nhiều ứng dụng khác nhau. Những kỹ thuật này cho phép phân tích chi tiết thành phần, cấu trúc và các sai hỏng ở cấp độ nguyên tử — các yếu tố quyết định trực tiếp đến tính chất và độ tin cậy của vật liệu. Trong đó, hệ máy chùm positron chậm (SPB) sở hữu ưu thế vượt trội trong việc phân tích các khuyết tật dạng lỗ trống trong mạng tinh thể, cũng như các sai hỏng khu vực gần bề mặt và tại giao diện vật liệu. Đặc biệt, hệ SPB còn hỗ trợ khảo sát vật liệu tại chỗ (in-situ) trong điều kiện biến đổi nhiệt độ linh hoạt từ vài chục Kelvin đến hàng trăm Kelvin. Tính năng này cho phép quan sát trực tiếp quá trình hình thành hoặc triệt tiêu của các khuyết tật khi vật liệu được nung nóng hoặc làm lạnh mà không cần lấy mẫu ra khỏi hệ đo, cho phép mô phỏng điều kiện làm việc của các thiết bị điện tử.

Khi đưa vào triển khai thành công, hệ máy SPB hứa hẹn trở thành hạ tầng nghiên cứu nền tảng, phục vụ hiệu quả cho các chương trình phát triển vật liệu bán dẫn, kim loại và vật liệu chức năng trong nhiều lĩnh vực ứng dụng mũi nhọn của Việt Nam.

Chuyến công tác kết thúc tốt đẹp với cam kết từ cả hai phía về việc đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án. Nhân dịp này, đại diện hai bên trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Đại diện Toàn quyền Việt Nam tại JINR, đồng thời rất mong tiếp tục nhận được sự đồng hành và hỗ trợ mạnh mẽ từ Ban Giám đốc JINR cũng như Đại diện Toàn quyền trong các giai đoạn tiếp theo.

Nguyễn Hoàng Hải Âu