Phòng thí nghiệm chung về công nghệ máy gia tốc: bước tiến chiến lược trong hợp tác Việt Nam – JINR

Nằm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 70 năm Việt Nam tham gia Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR), việc xúc tiến xây dựng Phòng thí nghiệm chung về công nghệ máy gia tốc đang nổi lên như một điểm nhấn quan trọng nhất. Đây được xem là nền tảng cốt lõi để Việt Nam từng bước tự chủ công nghệ và chuyển đổi mạnh mẽ sang vị thế “cùng kiến tạo” năng lực khoa học.

Từ vị thế là một trong 12 quốc gia sáng lập JINR vào năm 1956, Việt Nam đã có một bề dày hợp tác khoa học lâu dài. JINR đã đào tạo nên nhiều thế hệ chuyên gia hạt nhân hàng đầu cho đất nước. Hiện tại, sự gắn kết này tiếp tục được duy trì mạnh mẽ bởi 48 cán bộ trẻ đang trực tiếp làm việc tại Dubna, cùng việc Việt Nam duy trì vị trí thứ 3 toàn JINR về mức đóng góp tài chính và đang triển khai sâu rộng 10 chuyên đề nghiên cứu mũi nhọn.

Một trong những bước tiến chiến lược trong giai đoạn hợp tác hiện nay chính là nỗ lực thiết lập Phòng thí nghiệm chung VAST – JINR về khoa học và công nghệ máy gia tốc tại Việt Nam. Bắt nguồn từ bản ghi nhớ ký kết năm 2024, dự án mang một sứ mệnh thực tiễn cao: nâng cấp toàn diện hạ tầng nghiên cứu trong nước, đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu và trực tiếp ứng dụng công nghệ máy gia tốc vào đời sống.

Dưới sự định hướng của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST), JINR đang được kết nối chặt chẽ với hệ thống các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ sở y học hạt nhân của Việt Nam. Xuyên suốt giai đoạn 2024-2026, hai bên đang triển khai 7 đề tài hợp tác trọng điểm. Các nghiên cứu này nhắm trực tiếp vào những nhu cầu cấp bách của đất nước như: công nghệ vật liệu bền bức xạ, y học hạt nhân, chế tạo máy gia tốc và kỹ thuật phân tích tiên tiến. Thay vì chỉ tiến hành các nghiên cứu lý thuyết, mục tiêu lớn nhất là chuyển hóa những thành tựu từ hạ tầng khoa học của JINR thành năng lực tự chủ công nghệ cho Việt Nam.
Như GS.TS Trần Hồng Thái – Chủ tịch VAST đã nhấn mạnh, hợp tác khoa học không chỉ dừng lại ở các chuyến học tập ngắn hạn. Mục tiêu dài hạn là đưa các nhà khoa học Việt Nam tham gia sâu vào việc đề xuất bài toán, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh và “cùng kiến tạo” tri thức. Thông qua Trung tâm Thông tin JINR tại Hà Nội, những giá trị này sẽ không chỉ phục vụ Việt Nam mà còn lan tỏa, kết nối cộng đồng khoa học trên toàn khu vực Đông Nam Á.
Nguyễn Hoàng Hải Âu